หลังการแยกประเทศด้วยสาเหตุจากสงครามโลกครั้งที่ 2 เกาหลีถูกแบ่งออกเป็นสองประเทศจากเส้นขนานที่ 38 ทำให้ดินแดนเหนือเส้นแบ่งดังกล่าวกลายเป็นประเทศเกาหลีเหนือมาจนถึงทุกวันนี้ นับแต่วันนั้น สองชาติเกาหลีต่างเดินในเส้นทางของตัวเอง เกาหลีเหนือ ก็มีเส้นทาง “เศรษฐกิจเกาหลีเหนือ” แบบของเค้า ซึ่งเป็นแนวทางที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน
ประมาณ 70 ปีที่ผ่านมา เกาหลีเหนือเป็นประเทศที่ไม่ได้เปลี่ยนแปลงไปมากนัก ผู้นำประเทศถูกผูกขาดโดยคนจากตระกูลคิม ได้แก่ คิมอิลซอง คิมจองอิล และคิมจองอึน (คนปัจจุบัน) ส่วนระบบ “เศรษฐกิจเกาหลีเหนือ” ก็ยังคงเป็นระบบเศรษฐกิจแบบพึ่งพาตนเอง (inward-oriented) ภายใต้ระบอบสังคมนิยม
เกาหลีเหนือกับความท้าทายครั้งสำคัญ
สำหรับปี 2020 ดูเหมือนว่าเกาหลีเหนือกำลังเผชิญกับความท้าทายที่สำคัญ ซึ่งอาจจะเป็นสาเหตุให้เราได้เห็นเกาหลีเหนือในมุมที่ต่างออกไปจากอดีตอย่างสิ้นเชิงก็เป็นได้ ประเด็นที่ร้อนแรงที่สุดในช่วงนี้ก็คงหนีไม่พ้นข่าวลือในเรื่องอาการป่วยของ คิมจองอึน ซึ่งว่ากันว่าอาจจะร้ายแรงถึงชีวิต หากเป็นเช่นนั้นจริง เท่ากับว่าเกาหลีเหนือจำเป็นจะต้องหาผู้นำคนใหม่ และหนึ่งในรายชื่อที่ติดโผเข้ามาคือ ‘คิมยอจอง’ แม้จะยังเป็นคนจากตระกูลคิม หาก คิมยอจอง ได้ขึ้นเป็นผู้นำจริง แต่ก็เท่ากับว่านี่จะเป็นครั้งแรกที่เกาหลีเหนือจะมีผู้นำเป็นผู้หญิง และที่ผ่านมาเธอเองก็เข้ามามีบทบาททางการเมืองอยู่บ่อยครั้ง อย่างการรับตำแหน่งสมาชิกวิสามัญของคณะกรรมการกรมการเมือง ซึ่งเป็นหน่วยงานระดับสูงในพรรคคอมมิวนิสต์ของเกาหลีเหนือ
ล่าสุดนาย Moon Chung-in ที่ปรึกษาของประธานาธิบดี Moon Jae-in ของเกาหลีใต้ ออกมายืนยันผ่าน CNN ว่า ผู้นำเกาหลีเหนือ คิมจองอึน ยังมีชีวิตอยู่และมีสุขภาพที่แข็งแรง ไม่ได้เสียชีวิตตามที่สื่อตะวันตกรายงานคึกโครมในช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมา เพียงแต่ตอนนี้อยู่ในช่วงพักร้อนที่ Wonsan ตั้งแต่วันที่ 13 เมษายน 2563 ทำให้ไม่ได้ออกสื่อให้ทุกคนเห็นกัน ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าติดตามจนกว่านาย คิมจองอึน จะออกมาให้สื่อเห็นแบบตัวเป็น ๆ ข่าวนี้ก็น่าจะยังไม่จบง่าย ๆ ต้องบอกว่าก็ยังมีโอกาสเปลี่ยนแปลงทางการเมืองอยู่เหมือนกันนะ
แต่ดูเหมือนว่าเวลานี้ “เศรษฐกิจเกาหลีเหนือ” ก็จะเป็นอีกหนึ่งเรื่องที่กำลังเผชิญกับความท้าทาย ในช่วงต้นของศตวรรษที่ 20 เศรษฐกิจแบบพึ่งพาตนเองของเกาหลีเหนือยังคงขยายตัวได้อย่างโดดเด่น กับตัวเลขเฉลี่ยที่สูงกว่า 10% ก่อนจะหดตัวอย่างรุนแรงในปี 2008 แม้หลังจากนั้น เศรษฐกิจเกาหลีเหนือจะฟื้นตัวได้แรงติดกันอีก 3-4 ปี แต่สุดท้ายแล้วดูเหมือนว่าการเติบโตของเกาหลีเหนือจะกลับมาย่ำแย่อีกครั้ง
ปัจจุบัน GDP ของเกาหลีเหนือมาจาก 3 ส่วนหลัก ได้แก่ ภาคอุตสาหกรรม 48% ภาคบริการ 30% และภาคเกษตรกรรม 22% ด้วยมูลค่าราว 970,000 ล้านบาท แต่ในช่วง 2-3 ปีมานี้ ดูเหมือนว่าเครื่องยนต์แต่ละตัวจะทำงานได้ไม่ดีนัก จนเมื่อปลายปี 2562 คิมจองอึน ต้องสั่งการให้เจ้าหน้าที่ระดับสูงของพรรคแรงงาน เร่งแก้วิกฤตเศรษฐกิจที่เป็นอยู่
สำหรับประเทศอื่น ๆ ทั่วโลก การเติบโตของเศรษฐกิจอาจพิจารณาโดยใช้ตัวเลข GDP แต่สำหรับเกาหลีเหนือ ซึ่งกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่สำคัญจะถูกถือครองโดยรัฐ หรือแม้แต่ธุรกิจเอกชนหลาย ๆ แห่ง ก็มักจะอยู่ภายใต้การจัดการของกองทัพ เพราะฉะนั้นการพิจารณาการเติบโตของเศรษฐกิจเกาหลีเหนือ เราอาจจะพอดูได้จากการเติบโตของงบประมาณส่วนกลางของประเทศ หากงบประมาณเพิ่มขึ้น เศรษฐกิจโดยภาพรวมของประเทศก็มีแนวโน้มจะดีมากกว่านั้น
ในปี 2020 คาดการณ์กันว่าเศรษฐกิจของเกาหลีเหนือจะเติบโตได้ราว 4.2% ขณะที่ UN คาดว่า GDP ของเกาหลีเหนือเมื่อปี 2019 ที่ผ่านมา เติบโตได้ราว 1.8% ซึ่งเป็นการกลับมาเติบโตครั้งแรกในรอบ 3 ปี ขณะที่ตัวเลขงบประมาณของเกาหลีเหนือเพิ่มขึ้นเป็น 5.3% ในปี 2019 ที่ผ่านมา หลังจากลดลง 4.9% และ 4.6% ในช่วงปี 2017 – 2018 แต่ที่มาของการเติบโตที่คาดหวังกันนี้ ยังคงไม่ชัดเจนว่าจะเกิดขึ้นได้อย่างไร เพราะแหล่งรายได้หลักของเกาหลีเหนือคือ ภาษี และกำไรจากรัฐวิสาหกิจ คิดเป็นประมาณ 4 ใน 5 ของรายได้ทั้งหมด แต่การคาดการณ์การเติบโตของรายได้ทั้ง 2 ส่วนนี้ กลับคาดว่าจะลดลง 1% เมื่อเป็นเช่นนั้น ความเป็นไปได้อย่างหนึ่งที่พอจะนำมาอธิบายได้คือ ตัวเลขการเติบโตของรายได้จากบริษัทเอกชน ซึ่งจ่ายภาษีให้กับรัฐน่าจะเติบโตขึ้นมาชดเชย แต่อีกอย่างตัวเลขที่คาดการณ์สำหรับกำไรของบริษัทเอกชนต่าง ๆ น่าจะเติบโตเพียง 0.4% เท่านั้น
จากตัวเลขเศรษฐกิจล่าสุด อุตสาหกรรมหนึ่งของเกาหลีเหนือที่เติบโตโดดเด่นที่สุดคือ ถ่านหิน ซึ่งมีปริมาณการผลิตเพิ่มขึ้น 23% หากตัวเลขนี้เป็นจริง ประกอบกับข้อเท็จจริงที่ว่า UN ได้สั่งแบนการส่งออกแร่ธรรมชาติจากเกาหลีเหนือตั้งแต่เดือน ธันวาคม 2017 และหากประเทศจีนไม่ได้มีการปกปิดตัวเลขการนำเข้าถ่านหินที่เพิ่มขึ้นจากเกาหลีเหนือ เท่ากับกำลังการผลิตถ่านหินที่เพิ่มขึ้นมาถึง 23% นี้ เป็นการเพิ่มขึ้นเพื่อตอบสนองต่อความต้องการใช้ในประเทศเป็นหลัก
นอกจากภาคอุตสาหกรรม ภาคการท่องเที่ยวก็เป็นอีกหนึ่งอุตสาหกรรมที่เกาหลีเหนือพยายามผลักดัน แต่ที่ผ่านมารายได้ส่วนใหญ่ดูเหมือนจะมาจากแหล่งเดียวคือ จีน ในมุมหนึ่งดูเหมือนว่าเกาหลีเหนือจะยังคงเป็นประเทศที่มีทรัพยากรธรรมชาติและแหล่งพลังงานที่มีมูลค่ามหาศาล จากการที่ดำเนินเศรษฐกิจแบบปิดมาอย่างยาวนาน และถ้ามองในมุมกลับกัน การพึ่งพาเฉพาะ Demand ภายในประเทศมีขีดจำกัดการเติบโตทางเศรษฐกิจก็สามารถทำได้เพียงแค่ระดับหนึ่งเท่านั้น
Comment