อินเดียไม่ส่งออกข้าว ทั่วโลกเตรียมเจออาหารแพง !

เมื่อ ก.ค. 2023 ที่ผ่านมา รัฐบาลอินเดียออกมาประกาศห้ามส่งออกข้าวขาวที่ไม่ใช่ข้าวบาสมาดิ โดยให้มีผลทันที ข่าวนี้สร้างความกังวลใจไปยังทั่วโลก ทำไม อินเดียไม่ส่งออกข้าว และไทยซึ่งเป็นประเทศที่ส่งออกข้าวเหมือนกันจะได้รับประโยชน์อะไรบ้างรึเปล่า วันนี้พี่ทุยจะมาวิเคราะห์ให้ฟัง 

อินเดียไม่ส่งออกข้าว เพราะเหตุใด

สำหรับเหตุผลสำคัญที่รัฐบาลอินเดียออกมาประกาศห้ามส่งออกข้าวขาวที่ไม่ใช่ข้าวบาสมาดิทันทีตั้งแต่วันที่ 20 ก.ค. 2023 ก็คือ เป็นเพราะฤดูมรสุมฝนที่เริ่มต้นล่าช้า ได้ส่งผลกระทบทำให้พืชผลเสียหาย รัฐบาลจึงเกรงว่าจะมีข้าวขาวไม่เพียงพอกับความต้องการของตลาดอินเดียเอง

และช่วงก่อนหน้าที่จะห้ามส่งออก ราคาข้าวขาวก็ปรับขึ้นต่อเนื่อง โดย 12 เดือนปรับขึ้นมา 11.5% ดังนั้นรัฐบาลจึงมองว่า หากห้ามส่งออกข้าวขาว เก็บเอาไว้รองรับความต้องการในประเทศ ก็จะช่วยบรรเทาปัญหาราคาตลาดในประเทศที่เพิ่มขึ้นได้ 

สำหรับการห้ามส่งออกข้าวครั้งนี้ไม่ใช่ครั้งแรก เพราะเมื่อเดือน ต.ค. 2007 อินเดีย ก็เคยใช้มาตรการห้ามส่งออกข้าวที่ไม่ใช่บาสมาดิเช่นกัน โดยเป็นการใช้มาตรการชั่วคราว และยกเลิกมาตรการในเดือน เม.ย. 2008 ซึ่งในช่วงนั้นก็ทำให้ราคาข้าวปรับขึ้นไปถึง 30%  

อินเดียสำคัญกับตลาดส่งออกข้าวโลกขนาดไหน

เมื่ออินเดียจะแบนส่งออกข้าว ถามว่าทำไมทั่วโลกต้องกังวล พี่ทุยก็ต้องบอกว่า จะไม่ให้กังวลได้ยังไง ในเมื่อปัจจุบัน อินเดียคือผู้ส่งออกข้าวอันดับหนึ่งของโลกเลย ส่วนทั่วโลกใครมีส่วนแบ่งส่งออกข้าวเท่าไหร่ พี่ทุยรวบรวมมาให้แล้ว ดังนี้ 

ตลาดส่งออกข้าวโลก

มูลค่าการส่งออกข้าวโลก 

• ปี 2022 มูลค่า 29,300 ล้านดอลลาร์ (+8.7% จากปีก่อน)
• ปี 2021 มูลค่า 26,900 ล้านดอลลาร์

15 อันดับ ประเทศที่ส่งออกข้าวมากที่สุดในโลก ปี 2022

จะเห็นได้ว่า ยอดส่งออกข้าวของอินเดียนั้น ก็เกินกว่า 1 ใน 3 ของโลกแล้ว ส่วนไทยอยู่ในอันดับ 2 ก็จริง แต่ถ้าดูสัดส่วนการส่งออกไปทั่วโลก ก็ยังไม่ถึง 1 ใน 5 ด้วยซ้ำ 

ด้วยเหตุนี้เอง สิ่งที่คนทั่วโลกเป็นห่วงตามมาเมื่ออินเดียห้ามส่งออกข้าวขาว ก็คือ เงินเฟ้อที่มาจากอาหารจะเพิ่มขึ้นอีกมั้ย เพราะปัจจุบัน เงินเฟ้อในหลายประเทศทั่วโลก ก็ได้รับแรงกดดันมาจากสงครามรัสเซีย-ยูเครนที่ยืดเยื้อมาตั้งแต่ปี 2022 บวกกับสภาพอากาศแปรปรวนที่ส่งผลกระทบต่อพืชผลต่าง ๆ อยู่แล้ว

เมื่อมีแรงกดดันจากการห้ามส่งออกข้าวของอินเดียเพิ่มเติมอีก ก็มีความเป็นไปได้ว่า จะทำให้ราคาข้าวขาวปรับขึ้น กระทบไปยังเงินเฟ้อที่มาจากอาหารโดยรวม 

ราคาข้าวในตลาดโลก 

ข้อมูลจากเว็บไซต์ธนาคารกลางสหรัฐฯ (Fed) สาขาเซนต์หลุยส์ ที่ใช้ราคาข้าวในตลาดโลกอ้างอิงจากราคาข้าวในไทย เดือน มิ.ย. อยู่ที่ 492.27 ดอลลาร์ต่อเมตริกตัน โดยถ้าดูข้อมูลจากกราฟ จะพบว่า ราคาข้าวค่อย ๆ ปรับเพิ่มขึ้นตั้งแต่ปี 2022 มาจนถึงปี 2023 โดยช่วงที่ราคาปรับขึ้นมาก คือ ช่วงปลายปี 2022 

ขณะที่ องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) พบว่า ดัชนีราคาข้าวโดยรวม อยู่ที่ 126.2 จุด ในเดือน มิ.ย. 2023 ลดลงมา 1.2% จากเดือน พ.ค. แต่ยังคงเพิ่มขึ้นถึง 13.9% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปี 2022 โดยราคาที่ลดลงเป็นผลมาจากความต้องการซื้อที่อ่อนแอลง หรือมาจากจำนวนผู้ขายที่มีจำกัด 

เมื่อไปดูข้อมูลว่าอินเดียส่งออกข้าวให้ใครบ้าง เพราะกลุ่มนี้น่าจะเดือดร้อนที่สุดเมื่ออินเดียงดส่งออกข้าวขาว ก็พบว่า อินเดียส่งออกข้าวไปมากกว่า 140 ประเทศ โดยผู้ซื้อข้าวที่ไม่ใช่ข้าวบาสมาดิจากอินเดีย ได้แก่ เบนิน บังคลาเทศ แองโกลา แคมารูน จิบูตี กินี ไอวอรีโคสต์ เคนยา และเนปาล 

จะเห็นได้ว่า ประเทศที่น่าจะเดือดร้อน ส่วนใหญ่อยู่ในเอเชียใต้ และแอฟริกาทั้งสิ้น 

อินเดียไม่ส่งออกข้าว ไทยได้หรือเสียประโยชน์?

กลับมาดูที่ไทยกันบ้าง ในฐานะที่เป็นผู้ส่งออกข้าวมากอันดับ 2 ของโลก ดูเผิน ๆ แล้ว เมื่ออันดับ 1 ขอปิดสวิตซ์การส่งออกข้าวแบบนี้ เราต้องได้ประโยชน์โกยยอดส่งออกไปได้เต็ม ๆ แน่ ๆ แต่เอาเข้าจริงแล้ว เราอาจจะไม่ค่อยได้ประโยชน์จากการที่อินเดียห้ามส่งออกข้าวก็ได้ 

เพราะเลขาธิการสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) ซึ่งเป็นรองผู้อำนวยการกองอำนวยการน้ำแห่งชาติ (กอนช.) เพิ่งจะออกมาระบุว่า ปี 2023 นี้ ไทยกำลังเจอภาวะเอลนีโญ ทำให้ปริมาณฝนตกน้อยกว่าปกติ โดยขณะนี้ปริมาณฝนสะสมน้อยกว่าค่าปกติถึง 40%

ฉะนั้นจึงมีความเสี่ยงสูงที่จะประสบปัญหาขาดแคลนน้ำ ดังนั้นจึงขอให้กรมชลประทานประชาสัมพันธ์รณรงค์ให้เกษตรกรงดปลูกข้าวนาปีต่อเนื่อง แล้วหันไปปลูกพืชที่ใช้น้ำน้อยที่เก็บเกี่ยวได้เร็วแทน 

เรียกง่าย ๆ ก็คือ ถึงเราอยากจะส่งออกข้าวให้ประเทศอื่น ๆ ทดแทนส่วนที่อินเดียห้ามส่งออกแทบตาย แต่ด้วยสภาพอากาศ ปริมาณฝนที่ไม่เอื้ออำนวย เราก็อาจจะไม่สามารถส่งออกเพิ่มได้มาก ที่สำคัญ เมื่อไทยเองก็เจอปัญหาจากเอลนีโญ ซึ่งอาจจะทำให้ผลผลิตเกษตรได้รับความเสียหายเหมือนกัน ฉะนั้นเราก็อาจจะเป็นอีกหนึ่งแรงกดดันที่ทำให้ราคาข้าวในโลกปรับขึ้นไปอีกเช่นกัน 

สุดท้ายนี้ พี่ทุยจะชวนมาดูกันว่า ตลาดส่งออกข้าวของไทยอยู่ตรงไหนของโลกบ้าง 

10 อันดับประเทศที่ไทยส่งออกข้าวไปมากที่สุด

เกร็ดความรู้ฉบับย่อเรื่องข้าว

• แต่ละปีโลกผลิตข้าวได้ประมาณ 500 ล้านตัน แต่มีการส่งออกเพียง 10%
• การบริโภคข้าวขยายตัวตามการเพิ่มขึ้นของจำนวนประชากรโลก โดยความต้องการบริโภคข้าว คาดว่าจะเพิ่มขึ้น 25% ในอีก 25 ปีข้างหน้า 
• จีนเคยเป็นประเทศผู้นำเข้าข้าวรายใหญ่ของโลก โดยนำเข้า 3 ล้านตันต่อปี แต่ตอนนี้โดนฟิลิปปินส์ แซงขึ้นอันดับหนึ่งไปเรียบร้อยแล้ว  
• ปัจจัยที่มีผลต่อราคาข้าว มาจากความต้องการซื้อและขาย