เคยสงสัยกันมั้ยว่า ทำไมเดินไปตลาด ร้านอาหาร หรือแถวไซต์ก่อสร้าง เราถึงเห็น แรงงานต่างด้าว เต็มไปหมด ไม่จ้างคนไทยทำงานกันแล้วหรือ ทำไมแรงงานต่างด้าวมาอยู่ในไทยเยอะจัง วันนี้พี่ทุยจะชวนทุกคนมาวิเคราะห์เรื่องนี้กัน
สรุปสถานการณ์การย้ายถิ่นฐานบนโลก
อันดับแรก พี่ทุยขอฉายภาพให้เห็นแบบกว้าง ๆ ก่อนดีกว่าว่า ถ้าดูกันทั่วโลก สถานการณ์การย้ายถิ่นฐานของแรงงานเป็นยังไงบ้าง
สถิติการย้ายถิ่นฐาน
- 184 ล้านคน หรือ 2.3% ของประชากรโลก ย้ายถิ่นฐานไปอาศัยนอกประเทศบ้านเกิด
- 43% ของคนที่ย้ายถิ่นฐานเดินทางมาจากประเทศที่มีรายได้ต่ำถึงปานกลาง
ปัจจัยที่มีผลต่อการย้ายถิ่นฐาน
- ความไม่สมดุลของเศรษฐกิจโลก
- แนวโน้มประชากรที่เปลี่ยนไป
- การเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ
ความเคลื่อนไหวที่เกิดขึ้นจากการมีแรงงานย้ายถิ่นฐาน
จากรายงานของ World Bank : World Development Report 2023 พบว่า
- การมีแรงงานข้ามชาติ ช่วยเพิ่มความสามารถในการสร้างรายได้ให้ประเทศได้ กรณีแรงงานที่ย้ายมามีทักษะและคุณสมบัติที่ตรงกับความต้องการของสังคมปลายทาง
- กรณีผู้ลี้ภัย การย้ายถิ่นฐานถือเป็นการให้ความคุ้มครองระหว่างประเทศที่ยั่งยืน ทั้งด้านการเงินและสังคม
- เมื่อมีการย้ายถิ่นฐาน ต้องให้ความสำคัญเรื่องการเคารพสิทธิมนุษยชนและศักดิ์ศรีของผู้ย้ายถิ่นฐาน เพื่อลดความเคลื่อนไหวที่มีปัญหา
ข้อเสนอแนะ คือ รัฐบาลประเทศต้นทางควรกำหนดให้การย้ายถิ่นของแรงงานเป็นส่วนหนึ่งของกลยุทธ์การพัฒนาประเทศ ส่วนรัฐบาลประเทศปลายทางควรใช้ประโยชน์ในการจับคู่แรงงานย้านถิ่นฐานกับทักษะที่ต้องการ
ถ้าจะให้สรุปจากข้อมูลนี้ พี่ทุยก็ต้องบอกว่า เรื่องการย้ายถิ่นฐานไปทำงานนอกประเทศบ้านเกิดเมืองนอนของตัวเอง ก็มีให้เห็นทั่วโลกนั่นแหละ ถ้าจะดูข้อมูลกันจริง ๆ ใกล้ ๆ ตัว เราก็จะเห็นว่า แม้แต่คนไทยเอง ก็มีจำนวนไม่น้อยเลย ที่ย้ายถิ่นฐานไปตั้งรกรากทำมาหากินในต่างประเทศ
สรุปสถานการณ์ แรงงานต่างด้าว ในไทย
คราวนี้มาโฟกัสที่ประเทศไทยบ้าง ต้องบอกว่าในไทยเองก็มีแรงงานข้ามชาติไม่น้อย และแรงงานข้ามชาติเหล่านี้ก็มีความสำคัญกับรากฐานเศรษฐกิจของเรา
ถ้าไปดูข้อมูลจาก รายงานการย้ายถิ่นฐานของประเทศไทย ปี 2019 ซึ่งจัดทำโดยคณะทำงานเฉพาะเรื่องแห่งสหประชาชาติว่าด้วยการย้ายถิ่นของประเทศไทย พบข้อมูลที่น่าสนใจ ดังนี้
- 28% ของประชากรไทย จะมีอายุมากกว่า 60 ปี ในปี 2031 ทำให้ต้องนำเข้าแรงงานจากต่างชาติมากขึ้น
- ไทยเป็นประเทศที่การว่างงานค่อนข้างต่ำ และมีปัญหาขาดแคลนแรงงานที่ใช้ทักษะน้อย เนื่องจากเศรษฐกิจไทยยังพึ่งพาแรงงานทักษะน้อยเป็นหลัก
- จากข้อมูลปี 2010 แรงงานต่างด้าวมีส่วนสำคัญในการขยายตัวของเศรษฐกิจไทย คิดเป็น 4.3-6.6% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) และมากกว่า 10% ของกำลังแรงงานทั้งประเทศ
ที่มา https://thailand.un.org/sites/default/files/2020-06/Thailand-Migration-Report-2019.pdf
ไทยมีแรงงานต่างด้าวถูกกฎหมายเยอะแค่ไหน
แรงงานต่างด้าว อยู่ที่ไหนในไทยกันบ้าง
ถ้าดูจากจำนวนแรงงานต่างด้าวในไทยแล้ว ก็ไม่น้อยเลยทีเดียว สมมติว่าเอามานับรวมกับจำนวนประชากรไทยทั้งประเทศ จากข้อมูลของกรมการปกครอง ณ เดือน ธ.ค. 2022 ที่มี 66.09 ล้านคน ก็หมายความว่า ถ้าเอาจำนวนแรงงานต่างด้าวถูกกฎหมายมารวมกับจำนวนคนไทยทั้งประเทศ ก็จะมีประมาณ 68.83 ล้านคน
ดังนั้น ถ้าสมมติเราเห็นคนเดินอยู่บนถนนในประเทศไทยทุก 25 คน เราก็อาจจะเจอคนต่างชาติ 1 คน นี่ยังไม่นับรวมแรงงานต่างด้าวที่เข้ามาทำงานแบบผิดกฎหมาย แล้วก็นักท่องเที่ยวต่างชาติที่มาเที่ยวบ้านเรา ฉะนั้น ก็ไม่น่าแปลกใจเลย ที่เดินไปทางไหน ก็เห็นแต่คนต่างชาติเต็มไปหมด
พี่ทุย ยังเข้าไปอ่านข้อมูลงานวิจัย เรื่อง เปิดข้อเท็จจริงแรงงานต่างด้าวในไทย : ตอนที่ 1 แรงงานทักษะต่ำ ที่สถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์ นำมาเผยแพร่ พบว่า แรงงานทักษะต่ำ โดยเฉพาะจากประเทศเพื่อนบ้าน มักจะเข้ามาทำงานในจังหวัดที่มีพื้นที่ติดชายแดน เช่น ตาก เชียงราย ระนอง
นอกจากนี้จะกระจุกตัวอยู่ในพื้นที่หัวเมืองใหญ่ เช่น กรุงเทพฯ เชียงใหม่ สงขลา สุราษฎร์ธานี รวมถึงจังหวัดที่มีโรงงานอุตสาหกรรมอยู่มาก เช่น สมุทรสงคราม สมุทรปราการ ปทุมธานี ชลบุรี และระยอง เป็นต้น ซึ่งก็ค่อนข้างสอดคล้องกับตัวเลขแรงงานล่าสุดที่พี่ทุยนำเสนอไว้ด้านบน
ถ้าดูข้อมูลของปี 2019 ตามที่งานวิจัยนำเสนอไว้ จะพบว่า แรงงานต่างด้าวทักษะต่ำ จะอยู่ในภาคเกษตรกรรม การป่าไม้ และการประมง มากที่สุด 23.2% ของแรงงานทั้งหมดในธุรกิจกลุ่มนี้ รองลงมาคือ ภาคก่อสร้าง การบำบัดของเสียและสิ่งปฏิกูล การผลิต ได้แก่ ผลิตอาหาร ผลิตภัณฑ์ยาง และสิ่งทอ การผลิตไฟฟ้า ก๊าซ ไอน้ำ ระบบปรับอากาศ และกิจกรรมบริการด้านอื่น โดยเฉพาะ บริการซักอบรีด ซึ่งสอดคล้องกับข้อมูลจากโครงการแลกเปลี่ยนข้อมูลและเศรษฐกิจการเงินระหว่างธนาคารแห่งประเทศไทยและนักธุรกิจ ที่พบว่า
แรงงานต่างด้าวทักษะต่ำส่วนใหญ่ทนต่อสภาพการทำงาน และมักทำงานประเภท 3D ได้แก่ งานหนัก (difficult) งานสกปรก (dirty) และงานอันตราย (dangerous) ซึ่งเป็นงานที่คนไทยไม่นิยมทำ
โดยรวมแล้ว แรงงานต่างด้าวถือว่ามีความสำคัญกับเศรษฐกิจไทยมาก ไม่ใช่แค่พวกเขาหนีร้อนจากบ้านตัวเองมาพึ่งพาเรา แต่ประเทศของเราก็ต้องพึ่งพาเขามากเช่นกัน
อย่างไรก็ตาม ปัญหาของแรงงานต่างด้าวที่น่าสนใจคือ การมีแรงงานต่างด้าวที่เข้ามาทำงานผิดกฎหมาย ไม่ได้ขออนุญาตจำนวนมาก ส่วนหนึ่งก็เป็นเพราะถ้าจะเข้ามาแบบถูกกฎหมาย ก็จะมีขั้นตอนกระบวนการ มีค่าใช้จ่ายในการดำเนินการ ที่ฝั่งนายจ้างมองว่า ค่าใช้จ่ายส่วนนี้ค่อนข้างสูงทีเดียว ถ้าเทียบกับคุณสมบัติของแรงงานที่ต้องการ ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีทักษะต่ำ ค่าจ้างไม่แพง จึงเป็นช่องว่างที่ทำให้นายจ้างเองไปรับแรงงานต่างด้าวผิดกฎหมาย เพื่อให้มีต้นทุนแรงงานไม่แพง
สิ่งที่น่าห่วงคือ ไม่ใช่แค่นายจ้างต้องการแรงงานที่ค่าจ้างไม่แพงมาทำงานเท่านั้น แต่ด้วยความเป็นแรงงานผิดกฎหมาย ดังนั้นก็แรงงานต่างด้าวกลุ่มนี้ก็จะสุ่มเสี่ยงที่จะถูกใช้แรงงานเยี่ยงทาส ทารุณกรรม หรือล่วงละเมิดทางเพศได้ด้วย
พี่ทุยไปอ่านเจอรายงานเรื่อง ปัญหาแรงงานต่างด้าวผิดกฎหมาย 3 สัญชาติในประเทศไทย ที่จัดทำโดย พรรษา ศิริมาจันทร์ และเผยแพร่ผ่านเว็บไซต์ของสำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ มีการสรุปปัญหาที่ตามมาจากเรื่องแรงงานต่างด้าวผิดกฎหมาย ไว้อย่างน่าสนใจ ดังนี้
ปัญหาที่อาจจะตามมากับปัญหาแรงงานต่างด้าวผิดกฎหมาย
ด้านเศรษฐกิจ
- การใช้แรงงานราคาถูก มีผลิตภาพต่ำ กระทบขีดความสามารถในการแข่งขันของเศรษฐกิจประเทศในอนาคต
- อาจถูกกีดกันทางการค้าจากการใช้แรงงานผิดกฎหมาย
- รัฐบาลต้องแบกภาระงบประมาณเรื่องการรักษาพยาบาลและการศึกษาเพิ่มขึ้น
ด้านการเมือง
- อาจส่งผลต่อความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ กรณีเป็นกลุ่มชนกลุ่มน้อย หรือกลุ่มต่อต้านรัฐบาลต่างประเทศเข้ามา
ด้านสังคม
- ปัญหาอาชญากรรม
- ปัญหาโรคระบาด โรคติดต่อ
- ปัญหาสถานภาพเด็กที่เกิดในไทย จากแรงงานผิดกฎหมาย
- ปัญหาภาพลักษณ์ของประเทศ จากการที่ผู้ประกอบการบางรายละเมิดสิทธิมนุษยชนแรงงานต่างด้าว
เมื่อแรงงานต่างด้าวก็สำคัญและจำเป็นกับเศรษฐกิจ แต่ว่า ถ้าปล่อยให้มีแรงงานต่างด้าวผิดกฎหมายมาก ๆ ก็อาจจะกระทบกับประเทศด้านเศรษฐกิจ การเมือง และสังคม
จึงเป็นโจทย์ที่ท้าทายของรัฐบาลชุดใหม่ที่ต้องเข้ามาจัดการเรื่องนี้เหมือนกันว่า จะทำยังไงให้ประเทศได้ประโยชน์สูงที่สุดจากการจ้างแรงงานต่างด้าว โดยที่คำนึงถึงเรื่องสิทธิมนุษยชน ควบคุมดูแลการเข้ามาให้เป็นไปอย่างถูกกฎหมายมากขึ้น
อ่านเพิ่ม
