ปี 2022 โลกต้องเผชิญกับทั้งวิกฤตราคาพลังงาน การชะงักงันของห่วงโซ่อุปทาน ทั้งวิกฤตขาดแคลนอาหาร ทำให้เกิดความกังวลว่าทั่วโลกจะกำลังเข้าสู่ภาวะเศรษฐกิจถดถอย วันนี้พี่ทุยมาสรุปว่าภาวะเศรษฐกิจถดถอย แล้ว “ไทยเข้าสู่ภาวะเศรษฐกิจถดถอย” หรือยัง
ต้นเดือน ก.ค. ที่ผ่านมา มีรายงานข่าวว่าเครื่องมือประมาณการ GDP สหรัฐฯ ของ Fed สาขา Atlanta ที่บันทึกข้อมูลเศรษฐกิจแบบทันทีและปรับประมาณการอย่างต่อเนื่อง แสดงผลให้เห็นว่า GDP ไตรมาสที่ 2 จะหดตัวที่ 2.1% โดยตัวเลข GDP ไตรมาสแรกของปีหดตัวไปแล้ว 1.6% ซึ่งหากเศรษฐกิจหดตัว 2 ไตรมาสติดต่อกัน ก็จะเข้านิยามเศรษฐกิจถดถอยแบบ Technical Recession
แต่การระบุช่วงเวลาที่เรียกว่าเศรษฐกิจถดถอยด้วยตัวเลข GDP อาจไม่ใช่การชี้วัดที่ดีเสมอไป เพราะ GDP เป็นการชี้วัดสภาพเศรษฐกิจที่กว้างและอาจมีอิทธิพลของปัจจัยที่ไม่เกี่ยวข้องกับสภาพเศรษฐกิจโดยตรงมาเกี่ยวข้อง เช่น การใช้จ่ายภาครัฐ, การค้าระหว่างประเทศ แต่กลับควรสนใจปัจจัยอย่างตลาดแรงงาน ผลผลิตภาคอุตสาหกรรม และรายได้
GDP หดตัว คือ เศรษฐกิจถดถอย เสมอไป?
แม้ว่า GDP จะไม่ได้หดตัวติดต่อกัน 2 ไตรมาส แต่อาจเรียกได้ว่าเศรษฐกิจถดถอยได้เพราะอัตราการว่างงานและผลผลิตภาคอุตสาหกรรมอยู่ในแดนหดตัว รวมไปถึงช่วงที่ COVID ระบาดเมื่อปี 2020 ซึ่งเกิดภาวะเศรษฐกิจถดถอยประมาณ 2 เดือน จากนั้นเศรษฐกิจก็กลับมาฟื้นตัว
แต่กลับส่งผลให้ตัวเลข GDP หดตัวถึง 2 ไตรมาสติดต่อกัน และในปี 2016 วิกฤติจากประเทศจีนส่งผลกระทบต่อกิจกรรมทางอุตสาหกรรมหดตัว แต่ GDP ไม่หดตัว
องค์กรไหนเป็นผู้ประกาศว่าเศรษฐกิจอยู่ในภาวะหดตัว
ในสหรัฐฯ มีการประชุมอย่างเป็นทางการของคณะนักเศรษฐศาสตร์ที่จัดโดยสำนักวิจัยเศรษฐกิจแห่งชาติ (NBER) โดยนิยามเศรษฐกิจถดถอยว่า “การลดลงอย่างมีนัยยะของกิจกรรมทางเศรษฐกิจซึ่งกระจายไปทั่วระบบเศรษฐกิจ และคงอยู่นานกว่า 2-3 เดือน
คณะกรรมการมุ่งเน้นไปยังปัจจัยด้านตลาดแรงงานและผลผลิตภาคอุตสาหกรรมซึ่งเก็บข้อมูลรายเดือน แตกต่างจาก GDP ที่เก็บข้อมูลรายไตรมาส โดยวัดว่ามีการหดตัวหนักมากขนาดไหน กินเวลานานแค่ไหน และผลกระทบเชิงลบกระจายไปมากเพียงใด
คณะกรรมการใช้เกณฑ์ชี้วัด 3 ข้อ ประกอบด้วย ความรุนแรงของการหดตัว การกระจายของผลกระทบ และระยะเวลาที่เกิดการหดตัว ซึ่งหากมีเพียงบางเกณฑ์ที่ดีมากก็อาจหักล้างกับบางเกณฑ์ที่แย่มาก ยกตัวอย่างเช่น ช่วง COVID ระบาดเมื่อปี 2020
ช่วงนั้นตลาดแรงงานเข้าสู่ภาวะวิกฤติ มีคนตกงานกว่า 20 ล้านตำแหน่ง หักล้างกับเศรษฐกิจที่ฟื้นตัวอย่างรวดเร็ว ทำให้การประกาศภาวะเศรษฐกิจถดถอยอย่างเป็นทางการเกิดขึ้นตอนต้นเดือน มิ.ย. แทบไม่แตกต่างกับการประเมินด้วยตัวเลข GDP
นอกจากนี้คณะกรรมการตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงของข้อมูลช้าจึงมีบางครั้งไม่ประกาศภาวะเศรษฐกิจถดถอยหรือประกาศล่าช้า จึงก่อเกิดวิธีชี้วัดสภาวะเศรษฐกิจถดถอยอีกวิธีที่รวดเร็วยิ่งขึ้น ชื่อว่า Sahm
Sahm Rule ดัชนีชี้วัดที่ไวขึ้น
เป็นดัชนีชี้วัดสภาพเศรษฐกิจที่มีความทันต่อเวลามากขึ้น เรียกว่า Sahm Rule ตามอดีตนักเศรษฐศาสตร์ของ Fed ที้ชื่อว่า Claudia Sahm ด้วยการใช้อัตราการว่างงาน โดยคำนวณจากค่าเฉลี่ยกลิ้ง 3 เดือน (3-month rolling average) ของอัตราการว่างงาน ถ้าเพิ่มขึ้นอีกมากกว่า 0.5% จากจุดต่ำสุดในรอบ 12 เดือนที่ผ่านมา นับว่าเศรษฐกิจเข้าสู่ภาวะถดถอย
เศรษฐกิจเข้าสู่ภาวะถดถอยหรือยัง?
หากพิจารณาด้วยกรอบแนวคิด Technical Recession ก็ต้องตอบว่ารอลุ้นตัวเลข GDP ไตรมาสที่ 2 ซึ่งกำลังจะประกาศเป็นตัวเลขเบื้องต้นออกมาในปลายเดือน ก.ค. ถ้าเชื่อผลประมาณการของ Fed สาขา Atlanta ก็คงได้เข้าสู่ภาวะ Technical Recession ในเวลาอันใกล้นี้แล้ว
ซึ่งจะเห็นว่าภาพรวมเศรษฐกิจยังไม่ถึงระดับที่ทำให้รู้สึกว่าถดถอย ซึ่งหากลองวัดจากเกณฑ์ของสำนักวิจัยเศรษฐกิจแห่งชาติ (NBER) เริ่มจากตลาดแรงงานซึ่งแข็งแกร่งต่อเนื่อง อัตราการว่างงานอยู่ในแนวโน้มขาลงจนแตะระดับ 3.6% ซึ่งต่ำเทียบเท่าก่อน COVID-19 ระบาด
ส่วนผลผลิตภาคอุตสาหกรรมยังคงเติบโตนับตั้งแต่เข้าสู่ปี 2021 ปัจจุบันตัวเลขเมื่อเดือน พ.ค. 2022 เติบโตถึง 5.4% เมื่อเทียบกับช่วงเวลาเดียวกันของปีที่แล้ว ดังนั้นทั้งความรุนแรงของการหดตัว การกระจายของผลกระทบ และระยะเวลาที่เกิดการหดตัว ยังไม่เกิดขึ้นตรงตามนิยามของสำนักวิจัยเศรษฐกิจแห่งชาติเลย
ส่วนเกณฑ์ชี้วัดตาม Sahm Rule ค่าเฉลี่ยกลิ้ง 3 เดือน (3-month rolling average) ของอัตราการว่างงานย้อนปัจจุบันอยู่ที่ 3.6% และย้อนหลังไป 12 เดือน ค่าที่ต่ำที่สุด คือ 3.6% ดังนั้นหากจะเรียกว่าเศรษฐกิจถดถอยตามนิยามของ Sahm Rule ค่าเฉลี่ยกลิ้ง 3 เดือน (3-month rolling average) ของอัตราการว่างงานต้องขึ้นไปที่ 4.1% ซึ่งยังไม่น่าเกิดขึ้นในระยะเวลาอันใกล้
แต่อาจเกิดภาวะเศรษฐกิจถดถอยแบบตื้น (Shallow Recession)
ในอดีตเคยเกิดภาวะเศรษฐกิจถดถอยหลากหลายรูปแบบเช่นเดียวกับดัชนีชี้วัดที่มีหลักเกณฑ์แตกต่างกัน สภาพเศรษฐกิจช่วง COVID-19 ระบาดเป็นตัวอย่างของการถดถอยแบบหนักแต่รวดเร็ว ส่วน Great Recession ในยุค 1930 เป็นภาวะที่ทั้งถดถอยหนักและกินเวลานาน
เริ่มมีการพูดถึงภาวะ Growth Recession ที่หมายถึงอัตราการเติบโตของเศรษฐกิจลดต่ำกว่าอัตราการเติบโตในระยะยาว แต่อัตราการว่างงานเพิ่มขึ้นไม่มาก เช่น GDP ของประเทศสหรัฐฯ ลดลงต่ำกว่าอัตราการเติบโตระยะยาวที่ 1.5-2% ขณะที่อัตราการว่างงานยังต่ำถึงระดับ 3.6% ก็เข้าข่ายนิยามข้อนี้ ซึ่งเป็นภาวะเศรษฐกิจที่ Fed ต้องการในวัฏจักรการขึ้นดอกเบี้ยรอบนี้
นักเศรษฐศาสตร์ Robert Shiller คาดว่าเศรษฐกิจสหรัฐฯ มีโอกาสเข้าสู่ภาวะถดถอยด้วยผลของผู้บริโภคและบริษัทต่างเตรียมตัวรับภาวะถดถอยจนในที่สุดก็เกิดขึ้นจริง เพราะต่างฝ่ายต่างมีความเชื่อจนไม่ใช้จ่าย
ไทยเข้าสู่ภาวะเศรษฐกิจถดถอย ?
หากวัดด้วยเกณฑ์ Technical Recession แท้จริงแล้วเข้าสู่ภาวะดังกล่าวไปแล้วเมื่อกลางปี 2020 ซึ่ง GDP หดตัวติดต่อกัน 5 ไตรมาส ปัจจุบัน GDP กลับมาเติบโตติดต่อกัน 2 ไตรมาสแล้ว และถ้าใช้เกณฑ์แบบ NBER ชี้วัดจะพบว่าอัตราการว่างงานต่ำมาก ส่วนผลผลิตภาคอุตสาหกรรมแม้เริ่มชะลอตัวลงมาที่ -2.11% เมื่อเทียบกับช่วงเวลาเดียวกันของปีก่อน แต่เทียบกับช่วงต่ำสุดเมื่อเดือน มิ.ย. 2020 หดตัวถึง -23.80%
ดังนั้นคงตอบได้ว่า เศรษฐกิจไทยยังไม่เข้าสู่ภาวะถดถอยอย่างชัดเจน แต่ภาวะเศรษฐกิจถดถอยมีหลายรูปแบบ อาจตอบได้อีกว่า ไทยอยู่ในภาวะเศรษฐกิจถดถอยแบบตื้นซึ่งเกิดขึ้นมานานแล้ว
ถ้า ไทยเข้าสู่ภาวะเศรษฐกิจถดถอย ตลาดหุ้นจะเป็นยังไง
ตลาดหุ้นมักจะปรับตัวลงก่อนหน้าเศรษฐกิจถดถอยอย่างเป็นทางการ นับตั้งแต่ปี 1948 มีตลาดหมี 12 ครั้ง ที่เกิดขึ้นพร้อมกับเศรษฐกิจถดถอย มีถึง 9 ครั้ง ที่ตลาดหุ้นร่วงมากกว่า 20% ซึ่งรอบนี้หากนับตั้งแต่จุดสูงสุดถึงปัจจุบัน ตลาดหุ้นสหรัฐฯ ปรับตัวลงมาแล้วกว่า 20% เช่นกัน ส่วนเศรษฐกิจจะถดถอยหรือไม่ ปัจจุบันยังคงเป็นเพียงการคาดการณ์เท่านั้น
จากข้อมูลที่กล่าวมาภาวะเศรษฐกิจถดถอยเกิดขึ้นได้หลากหลายรูปแบบ ดังนั้นตัวเลขเศรษฐกิจอาจยังไม่หดตัวแต่ภาพรวมย่ำแย่ก็เรียกว่าเศรษฐกิจถดถอยได้ หรือบางครั้งตัวเลขอาจหดตัวและฟื้นตัวอย่างรวดเร็วจนไม่ทันได้ประกาศเป็นเศรษฐกิจถดถอย ในฐานะนักลงทุนจึงต้องติดตามแนวโน้มตัวเลขเศรษฐกิจ รวมไปถึงความคาดหวังของตลาดการเงินควบคู่ไปด้วย
อ่านเพิ่ม
