[สรุปโพสต์เดียวจบ] เบื้องหลัง Shopee ปลดพนักงาน คืออะไร

จากช่วงเย็นวันที่ 26 ก.ย. 2022 ที่ผ่านมา คือ อีคอมเมิร์ซรายใหญ่ของประเทศอย่าง Shopee ประกาศ ปลดพนักงาน ชนิดฟ้าผ่า ขนาดที่ว่าให้คืนบัตรพนักงานในวันนั้นเลย โดยแจ้งว่าปลดพนักงานไม่เกิน 10% ของทั้งหมด

แม้จะยังไม่มีการยืนยันอย่างเป็นทางการจากทางบริษัท แต่หากนับเป็นหน่วยคนแล้ว การปลดพนักงานครั้งนี้ก็กระทบกับพนักงานบริษัทจำนวนราว ๆ 300 ชีวิตได้ ซึ่งการประกาศปลดแบบฟ้าผ่าเช่นนี้เคยเกิดขึ้นมาแล้วเมื่อกลางเดือน มิ.ย. 2022 ที่หั่นพนักงานในส่วนของ Shopee Food และ Shopee Pay ลงราว 50% 

ความเคลื่อนไหวนี้สอดคล้องกับแนวทางบริหารของ Sea Limited บริษัทแม่ของ Shopee และค่ายเกมอย่าง Garena ที่เริ่มหั่นพนักงานและเลิกกิจการในต่างประเทศไปแล้วบ้างบางส่วน 

ช่วงนี้เกิดอะไรขึ้น ทำไม Shopee ปลดพนักงาน

การปรับลดพนักงานครั้งนี้เกิดขึ้นหลังราว 1 สัปดาห์ก่อนที่ Forrest Li ซีอีโอของ Sea Limited ได้ส่งจดหมายถึงพนักงานระบุว่า ทางผู้บริหารระดับสูงจะไม่รับเงินเดือน และลดค่าใช้จ่ายของบริษัท จนกว่าบริษัทจะสามารถพึ่งพาตัวเองได้ 

พร้อมกันนี้ ทางบริษัทได้ประกาศลดค่าใช้จ่ายต่าง ๆ เช่น จำกัดวงเงินสำหรับการเดินทางที่ให้กับพนักงาน ลดค่าใช้จ่ายเพื่อสร้างความบันเทิงให้กับพนักงาน จำกัดวงเงินสำหรับค่าโรงแรมเมื่อไปทริปทางธุรกิจ เป็นต้น 

ก่อนหน้าการประกาศนี้ ทาง Shopee เพิ่งประกาศปิดกิจการในตลาดอเมริกาใต้ ได้แก่ อาเจนตินา ชิลี โคลอมเบีย และเม็กซิโก โดยบางส่วนเป็นการปิดการดำเนินการท้องถิ่นและหันไปดำเนินการแบบข้ามพรมแดนแทน เช่น ในชิลี นอกจากนี้ยังเลิกกิจการในยุโรป ทั้งในฝรั่งเศสและสเปน และประกาศจะเลิกกิจการในอินเดีย 

หลังจากนั้นไม่นาน ทาง Shopee ได้มีประกาศคล้ายคลึงกับที่เกิดขึ้นที่ไทย คือ เลิกจ้างพนักงานไม่เกิน 10% ในจีน และเลิกจ้างพนักงานราว 3% ในอินโดนีเซีย 

Forrest Li ซีอีโอของ Sea Limited ระบุในจดหมายว่า การประหยัดค่าใช้จ่ายเพื่อเพิ่มกระแสเงินสดให้กับบริษัท เป็นไปเพราะสถานการณ์เศรษฐกิจในระดับมหภาคมีความเปลี่ยนแปลงไป 

เศรษฐกิจภาพรวมเปลี่ยนไปอย่างไร

อัตราเงินเฟ้อที่กำลังทะยานขึ้นไม่หยุด ทำให้ธนาคารกลางสหรัฐ (Fed) ต้องหันมาขึ้นดอกเบี้ย ลดการเทเงินลงไปในระบบการเงินของประเทศ เพื่อควบคุมไม่ให้สินค้ามีราคาพุ่งกระฉูดไปมากกว่านี้ 

อัตราดอกเบี้ยนโยบายขึ้นจากต้นปีที่สูงสุด 0.25% มาอยู่ที่สูงสุด 3.25% ในเดือน ก.ย. 2022 ซึ่งนับเป็นอัตราดอกเบี้ยที่สูงที่สุดนับตั้งแต่ปี 2008 ที่เกิดวิกฤตเศรษฐกิจครั้งใหญ่ 

ตลอดเวลานับตั้งแต่ปี 2008 เฟดใช้อัตราดอกเบี้ยต่ำมาโดยตลอด รวมถึงทำการผ่อนคลายเชิงปริมาณ (QE) ซึ่งเป็นการเทเงินมหาศาลลงไปภาคส่วนการเงินของประเทศ โดยหวังว่าเม็ดเงินจะนำไปสู่เศรษฐกิจภาคจริงพ่อค้าแม่ขายในท้ายที่สุด 

แต่การเทเงินมหาศาลลงไป ทำให้นักลงทุนได้เงินมาใช้คล่องมือ จึงหันไปลงทุนในสินทรัพย์เสี่ยง ไม่ว่าจะเป็นหุ้น โดยเฉพาะหุ้นเทคโนโลยีและสตาร์ทอัพ รวมถึงสินทรัพย์ที่เสี่ยงสุด ๆ อย่างคริปโตเคอร์เรนซี 

เมื่อสถานการณ์พลิกกลับตาลปัตร เฟดหันมาขึ้นดอกเบี้ยและใช้นโยบายการเงินแบบเข้มงวด ไม่ได้ให้เงินลงไปในตลาดทุนง่าย ๆ อีกต่อไป ก็ทำให้นักลงทุนพากันทิ้งสินทรัพย์เสี่ยง รวมถึงหุ้น ไปลงกับสินทรัพย์ปลอดภัยแทน เช่น พันธบัตรรัฐบาล 

บริษัทอีคอมเมิร์ซที่ผลาญเงินทุนเพื่อแย่งกันเติบโตอย่าง Shopee ซึ่ง Sea Limited มีหุ้นเทรดอยู่ในตลาดหุ้นนิวยอร์ค ก็หนีไม่พ้น ต้องเผชิญกับความยากลำบากในการเพิ่มทุน โดยสถานการณ์นี้ไม่ได้เกิดกับแค่ Shopee แต่เกิดกับบรรดาบริษัทเทคโนโลยีอื่น ๆ ด้วย

เช่น หนังสือพิมพ์วอลล์สตรีทเจอร์นัล รายงานว่า Meta บริษัทแม่ของ Facebook และ Instagram ประกาศจะลดค่าใช้จ่ายลงอย่างน้อย 10% และแม้ไม่ได้เลิกจ้างอย่างเป็นทางการ แต่ก็ให้พนักงานหาตำแหน่งใหม่ในแผนกอื่น ๆ ภายในเวลาไม่เกิน 1 เดือน 

ความเคลื่อนไหวนี้คล้ายคลึงกับทาง Google เช่นกัน ที่ให้พนักงานในส่วนพัฒนาสตาร์ทอัพของบริษัทที่ชื่อ Area 120 ไปหางานทำในแผนกอื่น ๆ ขณะที่ทางสำนักข่าว CNN รายงานว่า Snap บริษัทแม่ของ Snapchat เตรียมเลิกจ้างพนักงานลง 20% ของทั้งหมด หรือคิดประมาณ 1,200 คนเลยทีเดียว

สถานการณ์ Sea แย่ขนาดนั้นเลยหรือ 

2017
รายได้ 414 ล้านดอลลาร์
กำไร 87 ล้านดอลลาร์

2018
รายได้ 827 ล้านดอลลาร์
กำไร 14 ล้านดอลลาร์

2019
รายได้ 2,175 ล้านดอลลาร์
กำไร 605 ล้านดอลลาร์

2020
รายได้ 4,376 ล้านดอลลาร์
กำไร 1,349 ล้านดอลลาร์

2021
รายได้ 9,955 ล้านดอลลาร์
กำไร 3,896 ล้านดอลลาร์ 

เท่ากับว่านับตั้งแต่ปี 2017 จนถึงปี 2021 รายได้ของบริษัทเติบโตถึง 24 เท่าภายในเวลา 4 ปี ส่วนในครึ่งปี 2022 รายได้ของ Sea ก็ปรับขึ้น 44% เมื่อเทียบกับปีก่อน 

แต่ส่วนที่กำไรให้กับ Sea Limited ไม่ใช่ส่วนอีคอมเมิร์ซ (แบบ Shopee) แต่เป็นด้านความบันเทิง หรือค่ายเกมอย่าง Garena โดยในปี 2017 ส่วนความบันเทิงทำรายได้ 365 ล้านดอลลาร์ จากการลงทุนไป 217 ล้านดอลลาร์ ซึ่งเป็นกำไรให้กับ Sea เมื่อเทียบกับส่วนอีคอมเมิร์ซที่ทำรายได้ 47 ล้านดอลลาร์จากต้นทุน 107 ล้านดอลลาร์ 

ในปี 2019 ส่วนความบันเทิงทางดิจิทัล ทำเงินไปได้ 1,136 ล้านดอลลาร์ จากต้นทุน 435 ล้านดอลลาร์ ขณะที่ส่วนอีคอมเมิร์ซทำรายได้ 822 ล้านดอลลาร์ จากการลงทุนมากกว่า 900 ล้านดอลลาร์

แต่กำไรของส่วนความบันเทิงดิจิทัลกลับลดลง 55% ในช่วงไตรมาสที่ 2 ของปี 2022 เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน ส่วนหนึ่งเนื่องมาจากการปิดตัวลงของเกม Free Fire ในอินเดีย หลังทางการอินเดียเข้ามาควบคุมเกมที่มีเนื้อหารุนแรง 

นั่นเริ่มทำให้เห็นภาพว่า ด้านบันเทิงดิจิทัล หรือก็คือ Garena กำลัง “แบก” กระแสเงินสดในบริษัทได้ไม่ไหวอีกต่อไป ขณะที่สัดส่วนรายได้ของบริษัท ทางอีคอมเมิร์ซก็เริ่มมีบทบาทมากขึ้นจนกลายเป็นตัวกลางสำคัญ 

สัดส่วนรายได้ด้านบันเทิงที่ทำเงินให้ Sea ลดลงจากเกือบ 90% จากรายได้ทั้งหมดในปี 2017 มาอยู่ที่ 52% ในปี 2019 และ 46% ในปี 2020 ก่อนที่ในปี 2021 สัดส่วนรายได้จากอีคอมเมิร์ซจะพลิกขึ้นแซงรายได้จากเกม อยู่ที่ 46% ต่อ 43% 

แต่เนื่องจากอีคอมเมิร์ซต้องใช้เงินทุนมหาศาลเพื่อดึงดูดผู้ใช้ตัดหน้าคู่แข่ง จึงทำให้ยังต้องใช้เงินลงทุนมหาศาลอยู่จนยังไม่สามารถทำกำไรได้ และเมื่อ Sea ไม่สามารถพึ่งพาการเพิ่มทุนและตลาดหุ้นได้ ก็ต้องหันมาลดค่าใช้จ่ายในบริษัทเพื่อเพิ่มกระแสเงินสดมาหมุนเงินในบริษัทต่อไป

อ่านเพิ่ม

• บัตรเครดิต กสิกร – Shopee ดีจริง ? หรือจ้อจี้ ?