“McDonald’s วิกฤตขาดทุน”​ ทยอยปิดสาขา​

“ทุกสิ่งทุกอย่าง​ในโลกนี้ล้วนเกิดขึ้น​ ตั้งอยู่และดับไป” วันนี้พี่ทุยไม่ได้จะมาจะมาสอนธรรมมะ​ แต่อุปมาให้เห็นภาพเฉย ๆ​ ว่า​ ในโลกไฮสปีดทุกวันนี้ไม่มีอะไรที่ยั่งยืนเลย​ แม้ว่าจะใช้เวลาเชิงปริมาณ​ราว​ 365 วันในการหมุนรอบตัวเองเท่าเดิมก็ตาม​ อะไรที่คน​กำลังฮิตกันก็อาจจะเลิกฮิตได้อย่างรวดเร็ว​ แค่ข้ามวันก็มีให้เห็นกันแล้ว​ และอะไรที่เห็นว่าดูยิ่งใหญ่เเข็งแรง​ อาจจะเปราะบางกว่าที่เราคิดก็ได้นะ​ และอะไรที่ยิ่งใหญ่​แข็งแรงที่พี่ทุยพูดถึงก็คือ​ กิจการระดับโลกอย่าง​ McDonald’s ที่มีประวัติความเป็นมายาวนานตั้งแต่ช่วงกลางศตวรรษ​ที่​ 19​ แล้ว​ “McDonald’s วิกฤตขาดทุน” ซึ่งตอนนี้ขาเตียงของเค้าเริ่มสั่นคลอนเล็กน้อย​ สาขาในประเทศ​ต่าง ๆ​ เช่น​ ในสหรัฐ​อเมริกา​ ญี่ปุ่น​ จีน ก็เริ่มทยอยกันปิดตัวลง​ การไปเปิดสาขาในเวียดนามก็ไม่ค่อยเวิร์ค​ ​ McDonald’s ในไทยก็มีปัญหาไม่น้อยหน้าประเทศ​อื่น ๆ​ เพราะกำไรลดลงติด ๆ​ กัน​ 3 ปีซ้อน​ จนต้องทยอยปิดสาขา ก่อนที่เราจะไปทำความเข้าใจ​กันว่า​ ทำไมร้านอาหารฟาสต์ฟู้ดที่เป็นที่นิยมมาเกือบร้อยปี​ ถึงกร่อยลงในช่วงหลายปี​ มาดูหลายประเด็นที่คนมักเข้าใจ​ผิดและประเด็นต่าง ๆ​ ที่น่าสนใจข​องร้าน McDonald’s​ กันก่อน

รู้มั้ยว่า… McDonald’s​ ไม่ใช่ชื่อของเจ้าของ

เมื่อได้ยินชื่อร้าน​ แทบทุกคนคงคิดว่าเป็นชื่อเจ้าของ​ แต่จริง ๆ​ แล้ว​ เจ้าของ​ McDonald’s​ ที่กระจายอยู่ทั่วโลกชื่อว่า​ “Ray Croc” ส่วน​ McDonald’s ที่เป็นชื่อร้าน​ เป็นชื่อของผู้ก่อตั้ง​ ซึ่งก็คือ​ พี่น้องแมคโดนัลด์​ McDonald’s​ 2 คน ร้านแรกเกิดขึ้นที่​เมืองเล็กๆ​ ที่ชื่อว่า​ แซนเบอร์​นาร์ดิโน​ รัฐแคลิฟอร์เนีย​ ประเทศ​สหรัฐอเมริกา​ ในเดือนพฤษภา​คม​ 1940 McDonald’s​ ร้านแรกเป็นร้านเล็ก ๆ​ แบบ​ Drive-Through ใช้เวลาก่อสร้างแบบรีบร้อนแค่ประมาณ​ 2 วัน​เท่านั้น​ และไม่มีโต๊ะให้นั่งกินที่ร้านสักโต๊ะ

ถ้าคนสนใจเรื่องประวัติศาสตร์​ ต้องสะดุดตากับปีที่ร้านแห่งแรกก่อตั้งแน่นอน​ เพราะปี​ 1940​ นั้น​ เป็นช่วงที่สงครามโลกครั้งที่​ 2 เริ่มปะทุขึ้นพอดี​ (สงครามโลกครั้งที่สองเริ่มขึ้นเมื่อ​ช่วงปลายปี​ 1939 และสิ้นสุดลงเมื่อปี 1945)​ พี่ทุยขอเล่าเกร็ดประวัติศาสตร์​ที่น่าสนใจในช่วงนั้นเรื่องนึงว่า​ ในช่วงสงครามโลกครั้งที่​ 2 นั้น​ เนื้อสัตว์​เป็นอะไรที่ขาดแคลนมาก​จนถึงขนาดเริ่มมีการซื้อขายกันในตลาดมืด​ ด้วยเหตุผลที่ว่า​ ช่วงนั้นสหรัฐอเมริกา​ต้องส่งเสบียงอาหารให้กับกองทัพอังกฤษ​และรัสเซีย​ ซึ่งเป็นพันธมิตร​ในฝ่ายสัมพันธมิตร​ อีกทั้งยังขาดแคลนเเรงงานทำปศุสัตว์​ เพราะเกณฑ์​คนจำนวนมากไปเป็นทหารแล้วนั่นเอง​

จนทางรัฐบาลต้องจัดตั้ง​คณะกรรมการ​ว่าด้วยนิสัยการบริโภค​ เหตุผลก็เพราะว่า​ เมื่อเนื้อสัตว์​ส่วนใหญ่ถูกขนไปเป็นเสบียง​ ส่วนที่เหลือจึงมีแค่​ เครื่องในสัตว์​น่ะสิ​ ปัจจุบันนี้​ เครื่องในสัตว์​อาจจะเป็นที่นิยม​ แต่สำหรับชาวอเมริกันในช่วง​ปี​ 1940 แล้ว​ หลายคนยอมอดอาหาร​ถ้าจะต้องกินเครื่องในสัตว์​เลยทีเดียว ในยุคข้าวยากหมากแพงอย่างนั้น​ จึงไม่น่าแปลกใจ​เท่าไหร่​นักที่ร้านขายแฮมเบอร์เกอร์​อย่าง​ McDonald’s​ จะไม่เป็นที่นิยม​เพราะเรื่องของการขาดแคลนวัตถุดิบนั่นเอง

จนสงครามสิ้นสุด​ เมื่อปี 1948​ McDonald’s​ ก็ได้ปิดเพื่อพัฒนาปรับปรุง​เป็นเวลา​ 3 เดือน​และเมื่อเปิดใหม่ก็ปังกว่าเดิม​ จนไปเข้าตานักขายมืออาชีพอย่าง​ Ray Croc ซึ่งที่จริงแล้ว​ เค้าคือเซลล์แมนที่มาขายเครื่องปั่นนมให้เนี่ยแหละ​ แต่ Ray Croc เห็นแววของ​ McDonald’s  เลยขอซื้อกิจการในปี​ 1954 และเมื่อปี​ 1955​ McDonald’s สาขาแรกก็เปิดขึ้นมา

รู้มั้ยว่า… McDonald’s เป็นร้านต้องห้ามของหลายประเทศ

กลับมาที่ปัจจุบันกันบ้าง​ ในไทยเรา​ มีร้าน McDonald’s ​อยู่ในทุกย่านเเละแทบทุกห้างสรรพสินค้า​ แต่สำหรับบางประเทศแล้ว​ McDonald’s​ ถือเป็นสิ่งต้องห้ามเลย​ เช่น

ประเทศ​แถบเบอร์​มิวด้า​ เพราะมีกฏหมายห้ามค้าอาหารฟาสต์ฟู้ด
ประเทศ​เยเมน​ ประกาศ​เป็นอริกับใครก็ตามที่เปิด McDonald’s
ประเทศ​เกาหลีเหนือ​ ที่ค่อนข้างปิดตายอย่างที่เรารู้
ประเทศอิหร่าน​ เพราะความสัมพันธ์​ระหว่างทั้งสองประเทศ​ไม่ค่อยโอเคนัก

ส่วนในหลายประเทศ​ ไม่ได้มีข้อห้ามในการเปิดร้าน​ McDonald’s หรอก​ แต่เมื่อเปิดไปแล้วขาดทุนย่อยยับจนต้องถอยทัพ​กลับมา​ เช่น​ ประเทศ​ซิมบับเว​ เพราะเศรษฐกิจ​ของเค้าพังทลาย​ คนไม่มีกำลังซื้อ​ ประเทศมาซิโดเนีย​ ประเทศโบลิเวีย​ เพราะคนไม่ชอบไปต่อแถวตอนกลางวันเพื่อซื้อแฮมเบอร์เกอร์​ และใกล้ ๆ​ เราก็คือ​ ประเทศ​เวียดนาม​ ซึ่ง McDonald’s​ มีแผนจะขยายสาขาไปถึงร้อยสาขาใน 10 ปี​ แต่ผ่านมาเกิน​ 5 ปีแล้วยังขยายสาขาได้ไม่ถึงหนึ่งในสี่​ สาขาแรกที่เวียดนามเพิ่งเปิดขึ้นในปี​ 2014 ที่ผ่านมานี้เอง​ ในขณะที่​ฟาสต์ฟู้ดชื่อดังอีกเจ้าอย่าง​ KFC​ ประสบความสําเร็จ​มากกว่า​ อาจจะเพราะว่าอาหารของ KFC​ เข้ากับวิถีชีวิตของชาวเวียดนามมากกว่า​ เนื่องจากมีเมนูข้าว​ส่วน McDonald’s​ เน้นไปที่เบอร์เกอร์​ อีกทั้งราคาก็แพงกว่าอาหารทั่วไปในเวียดนามถึงกว่าเท่าตัว​

ด้วยวัฒนธรรม​การกินที่แตกต่าง​ เพราะชาวเวียดนามชอบกินอาหาร Street Food (แบบนั่งเก้าอี้เตี้ย ๆ​ เหมือนเก้าอี้ซักผ้าบ้านเราเลย) ​และรสนิยมการกินจึงทำให้ McDonald’s​ ไม่ค่อยประสบความสําเร็จในเวียดนาม​เท่าไหร่​นัก​ สาเหตุนึงที่ทำให้ McDonald’s​ เข้ามาในเวียดนามช้าก็เพราะเรื่อง​สงครามเวียดนาม​ ถึงแม้สงครามจะจบไปตั้งแต่ปี​ 1973 แล้ว​ แต่สหรัฐ​อเมริกา​ก็เพิ่งกลับมาเป็นมิตรกันเมื่อปี 1995 ตอนนั้นฟาสต์ฟู้ดอเมริกันเจ้าเดียวที่กล้าแหย่เท้าเข้ามา​ คือ​ KFC​ เข้ามาตั้งแต่ปี​ 1997​ ชาวเวียดนามก็เลยคุ้นชินจนเป็นส่วนหนึ่ง​ไปแล้ว

รู้มั้ยว่า… McDonald’s​ พยายามปรับตัวอย่างหนักและเข้าสู่​ Cashless Society แล้ว​

McDonald’s​ พยายามดึงเอาเทคโนโลยี​ 4.0​ หลายอย่างเข้ามาปรับใช้​ เช่น​ การจ่ายเงินด้วยระบบ​ QR code ต้อนรับ​ Cashless Society การสั่งอาหารเองผ่านตู้ขายอาหารอัตโนมัติ ​(Self-Ordering kiosk) หรือการพัฒนาแอปพลิเคชัน​ “แมคโดนัลด์​ 1711” สำห​รับ​การสั่งอาหาร​ ปัจจุบันแอปพลิเคชัน​นี้มีผู้ใช้งานอยู่​ 2 แสนราย​ พบว่ามีการสั่งอาหารผ่านแอปพลิเคชัน​นี้คิดเป็น​ 45% เลยทีเดียว

ในด้านความพยายามจะเป็น​ Cashless Society ของ​ McDonald’s ก็ได้รับการตอบรับดีไม่น้อย​ ถ้าเทียบสัดส่วนแล้วถึงแม้การจ่ายค่าอาหารด้วยเงินสดยังคงมากกว่าที่​ 60-65% แต่การจ่ายเงินในรูปแบบบัตรเครดิตและการจ่ายเงินผ่านแอปพลิเคชัน​ก็มีแนวโน้ม​เพิ่มสูงขึ้นเรื่อย ๆ​ ตอนนี้อยู่ที่​ 35​ -​ 40​% แล้ว​

อีกเรื่องหนึ่งที่จะลืมไม่ได้เลย​ เวลาพูดถึงร้านอาหารคือเรื่องการเติบโตของ​ Food Delivery ​ข้อมูลของศูนย์​วิจัยกสิกรบอกว่า​ ในปี​ พ.ศ 2562 Food Delivery จะเติบโต​เพิ่มขึ้น​ 14% คิดเป็นสัดส่วน​ 8% ของมูลค่าธุรกิจ​อาหารทั้งหมด​

แต่รู้กันมั้ยว่า… กำไรของ McDonald’s ในไทยเข้าเกียร์ถอยหลังมา 3 ปีซ้อนแล้ว

McDonald’s ในไทยเปิดมาตั้งแต่ปี พ.ศ.2528  แต่ในระยะหลังมานี้กำไรของเค้าเริ่มไม่เข้ารูปเข้ารอยเหมือนที่เคยเป็นมา จนต้องรัดเข็มขัดปิดสาขาที่ไม่ค่อยทำกำไรลง และกำไรของ​ McDonald’s หรือบริษัท​ แมคไทย​ จำกัด ในปี​ พ.ศ.2559 – 2561 ที่เปิดเผยกับกระทรวงพาณิชย์​เป็นอย่างนี้

ใน​ 3 ปีนี้รายได้ของ​ McDonald’s ค่อนข้างคงที่​แต่กำไรกลับลดลง​ จนถึงกลับพลิกมาขาดทุนในปีที่แล้ว​​ซึ่งน่าจะมาจากต้นทุนสินค้าที่แพงขึ้น​ อันเกิดได้จากราคาวัตถุดิบ​ การจัดการต่าง ๆ​ และการโฆษณา​ ดีที่ว่ากิจการนี้ไม่ได้จดทะเบียนในตลาดบ้านเรา​ ไม่อย่างนั้นหุ้นตัวนี้น่าจะเป็นหุ้นอีกตัวนึงที่พานักลงทุน​ขับรถไปเที่ยวดอยแล้วปล่อยทิ้งไว้แน่ ๆ​ (ฮ่า ๆ)​ เล่าไปเล่ามา​ พี่ทุยก็ชักอยากกินแฮมเบอร์​เกอร์เฟรนช์ฟรายส์บ้างเเล้ว​ เดี๋ยว​ขอตัว​ไปจิ้มแอปฯ​ ของเค้าลองสั่งดูสักหน่อยนะ​